Informacje wyjaśniające ARiMR dla Izb Rolniczych w zakresie zasad rozliczania interwencji I.10.5

W odpowiedzi na przekazane uwagi dotyczące utrudnień zgłaszanych przez rolników w zakresie realizacji interwencji I.10.5 „Rozwój małych gospodarstw” w ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023–2027, uprzejmie przedstawiamy poniższe wyjaśnienia.

1. Zasady prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów

Zasady dostępu do pomocy, w tym kwestie związane z prowadzeniem ewidencji przychodów
i rozchodów zostały określone w Regulaminie naboru wniosków oraz zawartej z beneficjentem umowie
o przyznanie pomocy. Zgodnie z zapisami ww. umowy, Beneficjent I.10.5 jest zobowiązany w terminie 12 miesięcy od przyznania pomocy do rozpoczęcia prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów
w gospodarstwie:

1. a) przy pomocy narzędzia do oceny ekonomicznej gospodarstwa lub
2. b) w ramach:

­ Polskiego FADN/FSDN, lub

­ obowiązku prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów – jeżeli w gospodarstwie jest prowadzony wyłącznie dział specjalny produkcji rolnej,

lub

­ obowiązku prowadzenia księgi rachunkowej.

Wybór formy prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów należy do beneficjenta.
To beneficjent decyduje, z którego dopuszczonego sposobu prowadzenia ewidencji skorzysta. Agencja w celu usprawnienia beneficjentom prawidłowego dokumentowania powstałych przychodów i rozchodów opracowała podręcznik „Zasady prowadzenia ewidencji przychodów
i rozchodów w ramach I.10.5” oraz udostępniła na stronie ARiMR praktyczne wskazówki i instrukcje ułatwiające prowadzenie ewidencji.

Narzędzie do oceny ekonomicznej gospodarstwa (NOE) stanowi jedynie jedną z możliwych do zastosowania metod. Wskazujemy przy tym, iż NOE zostało opracowane na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy (IERiGŻ‑PIB) i dostosowane do potrzeb PS WPR 2023–2027, tak, aby umożliwić automatyczne tworzenie zestawień sprzedaży oraz wykazów faktur wymaganych przy ubieganiu się
o płatność. NOE zostało stworzone po to, aby umożliwić rolnikom spełnienie tego obowiązku
w ujednolicony, uporządkowany sposób.

2. Wartość sprzedaży – brutto, a nie netto

Zgodnie z obowiązującymi zasadami, wzrost wartości sprzedaży produktów rolnych wymagany do wypłaty drugiej raty pomocy odnosi się do wartości brutto, obejmującej całość wpływów ze sprzedaży, wraz z należnym podatkiem VAT. Oznacza to, że zarówno rolnicy rozliczający VAT, jak i rolnicy ryczałtowi, wykazują w zestawieniu sprzedaży wyłącznie kwoty brutto, wynikające z rzeczywiście uzyskanych wpływów. W celu spełnienia warunku wypłaty drugiej raty pomocy sprzedaż produktów wytworzonych w gospodarstwie dokumentuje się dowodami potwierdzającymi transakcje, o których mowa w umowie o przyznaniu pomocy zawartej w ramach przedmiotowej interwencji.

Zgłaszane wątpliwości dotyczące sposobu ujmowania wartości sprzedaży w narzędziu NOE wynikają
z jego metodologii, zgodnie z którą wprowadza się zarówno wartości netto, jak i brutto. Należy jednak podkreślić, że dla celów oceny spełnienia warunku wzrostu sprzedaży miarodajna jest wyłącznie wartość brutto, zgodnie z dokumentami sprzedaży stanowiącymi podstawę rozliczenia.

3. Możliwość objęcia wsparciem gospodarstwa zajmującego się produkcją owczej wełny

W ramach interwencji I.10.5 wsparcie można uzyskać na operacje dotyczące:

1) produkcji rolnej lub produkcji i przygotowania do sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie metodami innymi niż ekologiczne lub

2) produkcji ekologicznej lub produkcji i przygotowania do sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie metodami ekologicznymi, tj. produktów ekologicznych lub produktów w okresie konwersji, lub

3) rozpoczynania działalności w zakresie wprowadzania żywności (tylko produktów rolnych) na rynek w ramach KŁD (RHD, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie).

W kwestii objęcia wsparciem gospodarstwa zajmującego się produkcją owczej wełny należy wskazać, iż wsparcie w ramach I.10.5. dedykowane jest rolnikom zajmującym się wytwarzaniem produktów rolnych, tj. produktów wymienionych w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, niebędący produktem rybołówstwa. obejmujące m.in. mięso, mleko, warzywa, owoce, zboża, tłuszcze oraz produkty przetwórstwa spożywczego.

Katalog produktów rolnych podlegających wsparciu nie obejmuje wełny ani produktów z działu 51 (wełna, włosie zwierzęce). Natomiast surowa, nieprzetworzona wełna (bez obróbki kwalifikującej ją do działu 51 – włókna włókiennicze) mieści się w definicji „produktów pochodzenia zwierzęcego, gdzie indziej niewymienionych ani niewłączonych” (dział 05.15 Załącznika I do TFUE).

Biorąc pod uwagę powyższe uznając, iż wełna wpisuje się w Załącznik nr 1 do TFUE w ramach działu 05.15 Produkty pochodzenia zwierzęcego, można stwierdzić, iż produkcja wełny pozyskana w związku hodowlą owiec w gospodarstwie rolnym, podlegałaby wsparciu w ramach ww. interwencji w obszarze dotyczącym produkcji rolnej lub produkcji i przygotowania do sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie metodami innymi niż ekologicznej.

Mając na uwadze fakt, iż zgodnie z art. 2 rozporządzenia (WE) 178/2002 wełna nie jest środkiem spożywczym, gdyż nie jest przeznaczona ani racjonalnie oczekiwana do spożycia przez ludzi,
w konsekwencji produkcja ani sprzedaż wełny nie kwalifikują się do wsparcia w obszarze dot. rozpoczynania działalności w zakresie wprowadzania żywności (tylko produktów rolnych) na rynek
w ramach KŁD (RHD, sprzedaż bezpośrednia, dostawy bezpośrednie).

Zwracamy uwagę, że część zgłoszonych zastrzeżeń dotyczących tzw. „zestawienia przychodów” odnosi się do dokumentacji wymaganej w ramach interwencji I.11 – Premie dla młodych rolników, gdzie obowiązek ten wynika z zasad ustalania udziału przychodów z działalności rolniczej we wszystkich przychodach gospodarstwa. W interwencji I.10.5 nie stosuje się zestawienia przychodów; beneficjenci sporządzają wyłącznie zestawienie sprzedaży produktów rolnych, zgodnie z instrukcją ARiMR dotyczącą przygotowania zestawienia sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie. Tym samym zgłoszone uwagi w tym zakresie nie dotyczą zasad obowiązujących w interwencji I.10.5.

4. Spadki cen produktów rolnych a realizacja zobowiązań

Agencja jest świadoma ryzyk związanych z wahaniami cen na rynku rolnym oraz ich wpływu
na możliwość spełnienia warunku wypłaty drugiej raty pomocy, zgodnie z którym beneficjent zobowiązany jest wykazać wzrost wartości sprzedaży brutto produktów rolnych o co najmniej 30% oraz osiągnięcie minimalnego poziomu 43 200 zł. Wymóg ten ma na celu potwierdzenie, że realizowana operacja przyczynia się do realnego zwiększenia orientacji rynkowej gospodarstwa.

Jednocześnie przepisy przewidują szereg rozwiązań chroniących beneficjentów w sytuacjach, gdy brak osiągnięcia wymaganego poziomu sprzedaży wynika z czynników zewnętrznych, na które rolnik nie ma wpływu. W szczególności dopuszcza się możliwość:

• uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności,
• skorzystania z odstępstw, jeśli brak osiągnięcia wzrostu sprzedaży jest wynikiem czynników zewnętrznych, takich jak m.in. spadek cen płodów rolnych,
• utrzymania prawa do pomocy, jeżeli w okresie związania celem (5 lat od wypłaty I raty) zostanie zachowany średni poziom przychodu odpowiadający wymaganym wartościom.

W takich sytuacjach beneficjent zobowiązany jest do przedstawienia dokumentów potwierdzających wystąpienie zdarzeń mających wpływ na uzyskiwane przychody, np. umów sprzedaży, ofert cenowych, zestawień cen skupu lub innych danych wskazujących na istotne, nieprzewidywalne zmiany rynkowe.

Biorąc pod uwagę powyższe, w przypadku stwierdzenia na etapie oceny wniosku o płatność drugiej raty pomocy, czy też zobowiązań wieloletnich braku realizacji zobowiązań umownych, na które miał wpływ przykładowo spadek cen mleka, a jednocześnie realizację przez beneficjenta pozostałych warunków, nie będzie zasadnym żądanie zwrotu wypłaconej pierwszej raty pomocy/odmawianie wypłaty drugiej raty pomocy, o ile zostaną spełnione odpowiednie przesłanki, o których mowa powyżej.

Agencja przekazała Biurom Powiatowym zasady postępowania w przypadkach wystąpienia spadków cen lub innych czynników zewnętrznych wpływających na możliwość osiągnięcia wymaganej wartości sprzedaży.

Na zakończenie pragniemy podziękować za zgłoszone uwagi oraz przekazane spostrzeżenia. Wszystkie przedstawione sygnały są dla nas cennym źródłem informacji
w celu zapewnienia jak najbardziej efektywnej obsługi beneficjentów.